Kjærleiken

I helga giftar bror min seg, og me skal austover for å feira kjærleiken. Sjølv går eg heime om dagen og passar på resultatet av kjærleiken til mannen min og meg. Litt ekstra mammaperm før småen skal i barnehagen, altså. Så sidan det ikkje er stort å blogga om, tenkte eg å visa fram litt kvardagskjærleik frå gamle dagar. Dette er altså besten som klypper håret til besta. Ein laut vera allsidig når næraste frisør var fleire timar unna med båt og tog.

DSC_0723

God helg! Og leve kjærleiken.

FacebookTwitterGoogle+PinterestShare

Då ho mor stakk av – eller reisebrev frå Vossetraktene

Det var juli. Det var varmt. Det var grusomt.

Eg stakk av.

FB_IMG_1406025776652Før nokon ringjer barnevernet, vil eg først få presisert at mannen min var fullt inneforstått med mitt behov for ein liten pause, i og med at han sjølv nettopp hadde tilbragt fem behagelege dagar i England der temperaturen låg på rundt 20. Lat meg også presisera at temperaturmålaren i kvitebilen moglegvis overdriv pittelitt, og at det ikkje var 56 grader. Det var nok heller rundt 30. Kvitebilen er bruks- og bikkjebil, derav støvet. Sånn.

Tysdag 22. juli, ein tung dato i seg sjølv, putta eg lommebok og mobil i ein oransje Gartnerhallen-pose og køyrde avgarde. Det einaste eg visste var at eg skulle vera åleine, og eg skulle kjøla meg ned. Det endte opp med ein retteleg roadtrip. Først drog eg til Voss. Der kjøpte eg meg ein keps.

FB_IMG_1406030564587Likar spesielt denne detaljen:

FB_IMG_1406030653383Eg klarte nemleg å knekke solbrillene mine for eit par veker sidan, eg satte meg rett og slett på dei, og begge armane knakk av. Det er slike med styrke, så det er ikkje berre å kjøpa nokre nye korsomhelst heller. Har bestilt nye på nettet, men du verda så lang tid det tek i posten du.

Deretter susa eg rundt i leiting etter ein enkel liten strandstol, men heile Voss var utseld. Kva gir du meg! Eg endte opp med ein samanrullbar strandmadrass og ein parasoll i staden. Så kjøpte eg kontinental lunsj på Meny, og dura avgarde i retning Sogn. Eg visste framleis ikkje kor eg skulle. Leika litt turist på Tvindefossen, men turde ikkje å ha på meg kepsen.

DSC_0633Så køyrde eg til Vinje (Voss kommune, ikkje Telemark, altså). Så køyrde eg vidare til Oppheim, men etter å ha konstatert at det ikkje var noko kjølegare der, snudde eg og tok mot Myrkdalen i staden. Eller Murkdalen, som vossingane seier.

DSC_0615Eit stykke innover i Myrkdalen fann eg det eg leitte etter: Stigning!

FB_IMG_1406032159497På veg oppover måtte eg stoppa og ta bilete av utsikta, og eg var ikkje åleine:

DSC_0630

DSC_0618Og til slutt, etter å ha nytt kjensla av å heva meg over tregrensa på Vikafjellet, der ingen klegg kunne ta meg, fann eg meg endeleg ei lita snøfonn eg kunne ha heilt for meg sjølv:

FB_IMG_1406033165815Der sat eg lenge, med baguett, ost, jordbær og bok, og hadde det aldeles fortreffeleg. Snart kom det ein bil til, med tre amerikanske turistar som tok bilete av meg i smug og kom bort og stampa litt i snøen, dei og. Eg var klar for å by dei på jordbær og mokkabønner, men så drog dei att.

DSC_0620Etter ei stund var det noko som ikkje stemte, ei slags framand kjensle, og eg fann til slutt ut at eg rett og slett byrja å verte litt kald. Dette gjorde meg oppstemt, så eg pakka saman sakene og sette meg i bilen att. Eg var kald på rompa i fleire timar etterpå.

For syns skuld køyrde eg litt lenger inn på fjellet, men då eg såg skiltet på fylkesgrensa tenkte eg det fekk halde, så eg snudde.

DSC_0622

Det var til og med ei suvernirsjappe midt innpå der. Med levande reinsdyr, i fylgje skiltet. Eg såg berre eit utstoppa eit.

DSC_0624Sidan eg ikkje var klar for å reise heim, og einaste måten å halda seg sval på i låglandet var å køyra rundt med vindaugene på vidt gap, tok eg inn ein annan dal for å sjå meg litt om. Frå Palmafossen tok eg mot Raundalen, der den vidgjetne Raundalselva har fått namnet sitt frå. Vidare køyrde eg i retning Mjølfjell, på svingete og smale vegar der haikande ekstremsportarar i bar overkropp stod strødd med elvekajakkane sine. Eg plukka ikkje opp nokon av dei, eg skulle jo vera åleine.

Då eg kom til den vesle grenda Reime, innsåg eg at eg ikkje orka køyra heilt til Mjølfjell, så eg snudde att. Eg kan berre seie at det er utruleg at det er plass til to bilar i breidda på den smale vegen, særleg når ein av dei (min) er ein diger Renault Trafic, lang utgåve. Her er nærbutikken på Reime:

DSC_0635Då eg omsider kom attende til Palmafossen tenkte eg at no fekk det vera nok eventyr, dessutan var eg svolten. Så eg køyrde heim, sliten men blid. Eg er blid framleis, så det er visst ikkje mykje som skal til. Men eg tenkjer enno med lengt på den vesle snøfonna mi.

Tynning 101: plommer

DSC_0008

Her kjem det enklaste 101-innlegget eg har skrive hittil:

Hugsar du det eg skreiv for nokre dagar sidan om epletynning? Ja? Ok.

Alt det eg skreiv der, gjeld også for plommer.

Berre at det skal vera ca 5 cm mellom kvar plomme i staden for 15 cm.

Sånn.

 

 

 

Men det ville jo vore eit keisamt blogginnlegg om det skulle stoppa der, så her er nokre bilete frå plommetynninga. Som du ser har me gamle, digre plommetre, dei er i alle fall 20 år, om ikkje meir. Det er på høg tid å byta dei ut, men me får ta ein ting om gongen. Trea er så store at ein må klatra i dei for å koma til i toppen, noko eg synst er kjekt, så lenge det ikkje er shortsvær. Då endar ein nemlig opp med litt vel mange skrap og klor. Det kan også vera ganske spennande å klatra i slike gamle tre, for du veit aldri om greina du tråkkar på kan vera rotna (sjå siste bilete).

DSC_0009 DSC_0010 DSC_0007

Ellers gjekk eg glipp av store delar av plommetynninga i år, både på grunn av det store angrepet av plommepung, og fordi heile familien klarte å verta sjuke samtidig. Dersom det mot formodning skulle vera meir å læra om tynning, skal eg skriva om det til neste år!

Tynning 101: eple

Då eg i vår skreiv innlegga om skjering, såg eg føre meg at eg også kom til å skriva ei liknande, tredelt avhandling om tynning. Men for å vera ærleg – det er ikkje SÅ masse å skriva om temaet. Difor kjem eg til å skriva to innlegg: eit om eple, og eit om plommer.

DSC_0253

(På biletet over ser du kor det brått vart litt vel effektiv tynning då bremsene plutseleg forsvann på traktoren for nokre veker sidan)

Kvifor tynna?

Ååå jammen Jorunn, det følest jo så feil å riva ned alle desse eplene, er ikkje poenget å ha kjempestor avling då?

Hah! You wish. Det er mange grunnar til kvifor ein skal tynna, sjølv om ein berre har eit einaste hobbytre i hagen sin. Her handlar det, i likheit med under skjeringa, om å tvinga treet til å bruka kreftene sine på rett måte. Her er ei liste:

1. For mange eple = for små eple. Treet klarar berre å trekkja opp så og så mykje vatn, det har berre så og så masse næring tilgjengeleg, og berre så og så mykje lauvverk til fotosyntesa. Di fleire eple treet må fordela desse ressursane på, di mindre vert frukta.

2. For mange eple = greiner vil knekkja. På bileta under ser du ein tretopp før og etter tynning. I rest my case.

DSC_0245 DSC_0247

3. For mange eple = for dårleg farge. Raudfargen på eplene vert utvikla i direkte sollys. Viss noko skuggar for det, så forblir det grønt. Farge er viktig reint visuelt, men enno viktigare er det for sødmen i eplet.

4. For mange eple = treet kan havna i vekselbering. Vekselbering er eit fenomen der eit tre har kjempestor avling eitt år, og nesten ingen avling året etter, og slik fortset det annankvart år om einannan. Det gjev såklart ustabil inntekt, og det likar me jo ikkje. På biletet under ser du eit tre som hadde for stor avling i fjor. Resultat: ikkje eit einaste eple i år.

DSC_0222

5. For mange eple = nokon vil detta av. Sjå føre deg ein klase med fem eple. Det går fint heilt fram til eplene vert så store at det vert trangt om plassen. Dei kan få trykkskadar, ujamn farge, og nokon vil ganske enkelt løsne og dette av fordi dei andre eplene trykkjer mot dei. Og det er ingen garanti for at det er dei beste eplene som får henge att. Betre å tynne, då, og velje sjølv kva for nokre som skal vekk.

DSC_0234

Kor mykje skal ein tynna?

Den offisielle regelen i det intensive systemet for kjernefruktproduksjon seier at det skal vera 0,8 – 1 eple per cm trerekkje. Det betyr at om du har ei ti meter lang trerekkje så skal det vera 1000-1200 eple. Men med mindre du har lyst å gå rundt og telja all eplekarten din, så kan du heller bruka den uoffisielle regelen som seier at det skal vera ca 15 cm mellom kvart eple på treet. Det vil seie, 15 cm frå stilk til stilk. Sånn ca.

Korleis tynna?

Det er to måtar å tynna på: kjemisk, og for hand. I det intensive systemet er det lagt stor vekt på kjemisk tynning allereie på blomestadiet, fordi det er på dette stadiet at tynning vil ha noko å seie for neste års avling. Men sidan eg ikkje har lært om kjemisk tynning enno, kjem eg i år kun til å ta føre meg handtynning.

Ein kan tynne med fingrane, eller bruka ei saks, til dømes ei slik ei:

DSC_0216

Saksa er lettast å bruka på sortar med lang stilk, slik som Summerred. På sortar med kortare stilk, til dømes Discovery, er det lettare å tynna med fingrane.

1. Sjå først på heile treet. Er treet svakt eller sterkt? Er det svakt, må du tynna kraftigare enn på eit sterkt tre. Med «svakt» meiner eg veksten i treet, at det veks sakte og dårleg. Då må treet få litt energi til å veksa også, ikkje berre til å gro eple. Ellers kan det lett havna i vekselbering. Svakt tre vs sterkt tre:

DSC_0240 DSC_0242

2. Lat toppen av treet vera relativt tom. Det er betre å la treet få drive vegetativ vekst i toppen. I tillegg er det ganske tungvint å hauste eple som heng høgt oppe.

3. På korte skot bør det henga att eitt, maks to eple. Ellers kan skotet knekka når eplene vert større.

DSC_0231

4. Hold handa under karten når du tynner, slik at du fangar opp dei som skal vekk. Om du berre lar karten detta rett ned så kan den treffa eplekart under og laga slagmerker.

DSC_0219DSC_0220

5. Fjern først og fremst karten med dårlegast farge. Dette er viktigare enn kor stor eplekarten er. Med dårleg farge meiner eg at eplet er for grønt (alle våre eplesortar er raude eple).

6. Fjern eplekart med skade/sjukdom. Det kan vera sopp, insektgnag eller skade frå maskiner (slåmaskin, til dømes). Legg også merke til dei siamesiske tvillingane på det eine biletet under. Her har noko rart skjedd i blomen, og sjølv om det ville vore interessant å sjå korleis det hadde sett ut til hausten, så er ikkje dette noko som vil verta godkjent på fruktlageret. Frå venstre: sopp, gnag og samanvokste eple:

DSC_0237 DSC_0236 DSC_0235

NB! Det går også an å få FOR STOR frukt! Difor er det også viktig å ikkje tynna for mykje. Fruktlageret vil ha eple innanfor eit visst spenn i storleik. Alt over og under dette går rett til press, og du får mindre pengar per kilo.

Det er noko merkeleg terapeutisk over eit sopass keisamt og repeterande arbeid som tynning. Det er nesten som å spela tetris – irriterande, men tilfredsstillande samstundes. Sjølv trur eg eplebønder (i alle fall dei eg kjenner) er så tolerante og tålmodige fordi dei får utløp for sin indre sorteringssamfunnstilhengjar gjennom systematisk utrensking av ukurant frukt. Verda ville nok vore ein betre stad om alle var pliktig å driva med litt epletynning i ny og ne.

 

Nærbilete av Grendahuset

heimstadlæreDenne veka hadde eg planlagt to blogginnlegg – epletynning og plommetynning. Men så vart heile familien sjuk, så det gjekk i vasken. Heldigvis hadde eg masse lekre bilete frå Grendahuset liggjande, så me tek dei i staden.

 l

DSC_0095

DSC_0109Grendahuset er, som du sikkert ser, ein tidlegare barneskule. Den har heile to klasserom, lærarrom, gymsal, sløyd, kjøken, bibliotek, scene, garderobar og tannlegekontor. Sidan skulen vart lagt ned har huset vore brukt til alt frå bryllup og konfirmasjon til overnattingslokale for fotballag som skal på Eidfjord Cup.

 DSC_0102

DSC_0111Eg rakk aldri gå på denne skulen sjølv, men begge mine eldre brør har gått der. Mot slutten var det så få elevar at alle gjekk i same klasse, og læraren (ja, berre èin lærar) gav tilpassa undervisning til kvar enkelt. Imponerande gjerning av den eine læraren å gje tilstrekkjeleg god undervising i samtlege fag i 1.-7. klasse, må eg seie. Eg kan faktisk hugse at mor mi var med og underviste i gym ein gong. Femårige meg var nemlig med, og dreiv med det eg sjølv kalte breakdancing i eit hjørne. Det innebar å sitje på rompa og spinne rundt og rundt.

 DSC_0122 DSC_0082 DSC_0084

DSC_0123

Grendahuset er samlingsstaden i bygda, her møtest me til 17. mai, basar, quiz, skalkafest og dametrim. Her har eg sjølv feira bryllup, og holdt utdrikningslag for ei venninne. Her gjekk eg då eg trong eit stort, tomt golv for å klyppa til stoff til ein kjole. Her kan ungane spela fotball, og dei gamle damene har vevstove. Her kjem julenissen kvar romjul, innimellom kjem det musikarar og held konsert, og ein sjeldan gong er det gudsteneste. Eit hus for alt, med andre ord.

 DSC_0116DSC_0121

DSC_0117

Og når ungane mine vert større så skal me feira bursdagane deira der. Ingenting er vel betre enn å fora ti-femten ungar med kake og brus og deretter sleppe dei laus i ribbeveggen.

DSC_0087

Hjeltnes 2.0

Fekk dette brevet i dag:

IMG_20140613_205638

Hurra! I to år skal eg studera gartnarfaget på deltid, under vaksenopplæringa i Hordaland. Det er samling på skulen tre dagar i månaden, resten er sjølvstudium og praksis.

Dette vert andre gongen eg er elev ved Hjeltnes. Sist gong var for nøyaktig 10 år sidan, skuleåret 2004-05, då eg tok Vg 1 Blomsterdekoratør. Eg vart aldri blomsterdekoratør, då, i staden flytta eg til Bergen og gjekk på kunsthistorie og vart serieteiknar. Så vart eg kjerast og sambuar og trulova og gift og mamma. Skjer mykje på ti år, gitt.

No skal eg derimot gå i fotspora til sjølvaste Olav H. Hauge, og i det høvet passar det fint med eit dikt:

Eg hogg ned den store apalen utfor glaset

Eg hogg ned den store apalen utfor glaset.
Han skygde for utsyni, det var eitt, det
vart skumt i stova um sumaren, dessutan
vilde ikkje Gartnarhallen ha
Flaskeeple lenger.
Eg tenkte på kva far min
vilde ha sagt, han lika
den apalen.
Men eg hogg han ned.

Det vart ljosare, eg kan
sjå ut fjorden og elles
fylgja betre med
på fleire kantar,
huset kom meir
i berrsyni,
viser meir att.

Eg vil ikkje vera ved det, men eg saknar apalen.
Her er ikkje som fyrr. Han livde for vinden og gav
god skugge, soli glytte gjenom greinene inn
på bordet, og um nætene låg eg ofte og lydde
til susen i lauvet. Og dei Flaskeepli, det finst ikkje
betre eple ut på vårparten, dei har så fin krydda smak.
Det gjer ilt kvar gong eg ser stubben; når han er morken,
skal eg brjota han upp og slå han sund til ved.

Olav H. Hauge

Plommepung

Screenshot_2014-06-10-22-22-34

Tekstmeldingane over er frå i dag tidleg. Til forklaring snakkar pappen her altså om ein sjukdom med eit særs underhaldande namn, nemleg plommepung.

(Fnis)

DSC_0958Plommepung (tihi) er ein sjukdom på plommetre som vert forårsaka av soppen Taphrina pruni. I fylgje pappen angrip soppen på blømingsstadiet, og viser seg så ved at angripne frukter vert store, bleike og skeive. «Bananer», altså. Sjølv om eg synst dei ser litt meir ut som cashewnøtter.

I år er det ekstremt mykje plommepung (knis), ikkje berre hjå oss, men hjå naboane også, etter det eg har skjønt. Pappen sa han aldri hadde sett noko liknande. Heldigvis er det godt med friske plommekart også, så avlinga vert brukbar likevel.

DSC_0961Plommepung (præhæ) viser seg verst på plommesorten Mallard. Sorten er ellers relativt hardfør, men alle sortar har sin akilleshæl, og dette er Mallard sin. Når sjukdomen først har oppstått, er det ikkje anna å gjere enn å plukke det vekk for hand. Kjip jobb, men ikkje verre enn vanleg tynning. Betre, faktisk. For der vanleg plommetynning frå barndomen av har inkludert to storebrør som pælmar plommekart i hovudet på meg, har plommepung (knegg) ein uventa fordel, nemleg lyden: